Do końca 2026 r. Państwowa Inspekcja Pracy sprawdza umowy zlecenia i B2B tylko wtedy, gdy wpłynie skarga. Od 1 stycznia 2027 r. inspekcja zacznie też sama typować firmy do kontroli, na podstawie analizy ryzyka i danych z ZUS oraz Krajowej Administracji Skarbowej.
Zapowiedział to w rozmowie z PAP Główny Inspektor Pracy Janusz Krasoń. Czas do końca roku traktuje jako okres, w którym pracodawcy mogą przygotować się do zmian. Po nowym roku, jak powiedział, „nie będzie taryfy ulgowej”, a firmy, którym udowodni się nieprawidłowości, mają liczyć się z poważniejszymi konsekwencjami.
Nowe uprawnienia daje inspekcji ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, obowiązująca od 8 lipca 2026 r. Poza prawem do przekształcania umów w etat przewiduje ona wymianę danych między PIP, ZUS i KAS przez system prowadzony przez ZUS. Na razie ZUS przekazuje inspekcji dane tylko wtedy, gdy inspektorzy poproszą o nie w konkretnej sprawie.
Nawet bez danych z ZUS inspekcja ma sporo pracy. Pod koniec października szef PIP mówił o ponad 1,1 tys. kontroli i ponad 730 poleceniach zmiany umowy na etat, z których 658 firmy już wykonały. Krasoń spodziewa się, że gdy kontrole zaczną być typowane na podstawie danych, nieprawidłowości wyjdzie znacznie więcej.
Niektóre firmy dostają już z okręgowych inspektoratów pracy pisma pod tytułem „Rekomendacja w zakresie optymalizacji form zatrudnienia i dobrowolnego przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę”. Inspekcja zachęca w nich do samodzielnego przejrzenia umów. Samo pismo nie jest decyzją i nie oznacza, że w firmie wykryto naruszenie.
Umowy zlecenia i B2B dalej można zawierać, bo reforma ich nie zakazała. Kłopot pojawia się przy umowach, które tylko z nazwy są zleceniem, podczas gdy w praktyce ktoś pracuje w stałych godzinach, według grafiku firmy i na jej bieżące polecenia, bez realnej możliwości odmowy.
Firmy transportowe, które współpracują z kierowcami na zleceniu albo na B2B, mają więc kilka tygodni, żeby sprawdzić, jak ta współpraca wygląda w codziennej praktyce. Przy wątpliwościach można złożyć do Głównego Inspektora Pracy wniosek o interpretację indywidualną. Kosztuje 40 zł za każdą opisaną sytuację, a GIP ma na odpowiedź 30 dni od otrzymania kompletnego wniosku. Taka interpretacja wiąże jednak tylko inspekcję pracy. ZUS może samodzielnie ocenić, jak praca wygląda naprawdę i jakie ma to skutki dla ubezpieczeń społecznych.